Hình: http://www.koreanorchid.com

Cách đây 5-6 năm, khi nghe tin vườn lan Ja-Ro-Ca tại Hacienda Heigh sắp đóng cửa và bán hết những cây lan trong bộ sưu tập của chủ nhân Rod Carpenter, chúng tôi cùng chị Lê Võ Thu và Bùi Thanh Nga vội vã lên mua. Trong đám lan mua về có 2 cây Thunia alba vẫn thường mọc ở Việt Nam (Hà Giang, Tuyên Quang, Lâm Đồng, Đồng Nai).

Trong sách Phong Lan Việt Nam, Tiến sĩ Trần Hợp gọi là Bạch Hạc và trong Cây cỏ Việt Nam Tiến sĩ Phạm Hoàng Hộ gọi là Hạc Đính trắng.

Không hiểu tại sao khi lập lại danh mục Hoa lan Việt Nam từ A đến Z, chúng tôi lại quá sơ sót bỏ quên loài lan này.

Trên thế giới Thunia có 5-6 giống, Việt Nam có 2: đó là Thunia alba và Thunia pulchra.

Thunia alba (Lindl.) Rchb. f. 1852

Đồng danh: Phaius albus Lindl. 1828; Phaius bensoniae Benth. 1881; Phaius niveus Hemsl. 1882; Thunia nivalis (Hemsl.) Rchb.f. 1888

Cây lan này mọc ở dưới đất, trên chạc cây tại Ấn độ, Miến Điện, Trung Hoa, Thái Lan, Mã Lai và Việt Nam. Thân cao 50-60 cm, lá mỏng và dài 20-30 cm, mọc đối cách. Chùm hoa mọc ở gần ngọn dài chừng 20 cm với 5-10 hoa to 7-8 cm mầu trắng toát, lưỡi mầu vàng. Hoa nở vào mùa Hạ, thơm nhẹ và hoa hơi rũ xuống.

Hình: Bùi xuân Đáng

Hình: P. O’ Byrne

Thunia pulchra Rchb.f. 1872

Đồng danh: Phaius dodgsonii Dean 1878; Thunia dodgsonii (Dean) B.S.Williams 1894 Lan mọc tại Miến Điện, Thái Lan và Việt Nam cao khoảng 50-60 cm. Lá mọc dối cách. Hoa 5-8 chiếc mọc gần ngọn. Nở vào mùa Hạ, hay đầu Thu, lâu tàn và hương thơm nhẹ.

Thunia pulchra Hình: http://www.orchideen-online.de

Sau đây là một vài giống Thunia khác.

Thunia bensoniae Hình: Brett	Thunia brymeriana Hình: Takao Ishii
Thunia marshalliana Hình: http://www.orchidspecies.com	Thunia venosa Hình: http://orchidorama.free.fr

Nhiều người vẫn cho rằng Thunia alba và Thunia marshalliana chỉ là một giống.

CÁCH TRỒNG

Cách trồng Thunia cũng gần giống như Phaius và Calanthe.

NHIỆT ĐỘ: Nhiệt độ thích hợp cho mùa hè là 65-82°F hay 18-28ºC, mùa đông trên dưới 50°F hay 10°C

ÁNH SÁNG: Lan cần nhiều ánh nắng nhưng nên để dưới lưới che 30% cho khỏi cháy lá. Lan để ở chỗ quá nắng sẽ bị biến mất mầu.

ẨM ĐỘ: 60-80%

THOÁNG GIÓ: Nên để cây ở chỗ thoáng gió, cây mới mọc mạnh.

THAY CHẬU: Lan cần thay chậu mỗi năm, dùng đất đã trộn sẵn (potting soil) có thể dùng mùn lá, than, vỏ thông nhỏ, rêu, cát trộn với 1/5 phân bò đã mục và cho thêm 1/5 perlite cho róc nước. Dùng chậu nhỏ cây sẽ mọc nhanh hơn là chậu lớn, và chậu quá lớn có thể làm cho cây bị thối rễ.

TƯỚI NƯỚC: Vào mùa đông ngưng tưới nước. Khi mầm non mọc vào mùa Xuân bắt đầu tưới nước điều hòa và khi cây non bắt dầu mọc rễ vào khoảng 4-6 tuần lễ sau, tưới thật đẫm. Nên để chậu cây vào trong khay nước cao khoảng 1 cm, để chắc chắn cây không bị quá khô nước. Lan có thể mọc cao tới 60 cm trong 3 tháng cuối Xuân và đầu Hạ.

BÓN PHÂN: Lan mọc rất nhanh nên cần nhiều phân bón và nước. Bón phân 15-15-15 với liều luợng ½ thìa cà phê cho 4 lít nước, bón hằng tuần. Nếu có đủ nắng, nóng, phân và nước, cây non có thể đạt tới 60 cm dễ dàng. Khi đó cần phải có cây chống đỡ cho lan khỏi nghiêng ngả.

THỜI GIAN NGHỈ NGƠI: Lan sẽ nở hoa vào cuối mùa Hạ hay đầu mùa Thu, cuối tháng 10 lan bắt đầu rụng lá. Khi đó bớt tưới nước, hoặc chỉ phun nước cho thân cây khỏi bi teo tóp lại, giữ cho lan khô ráo và ấm áp. Vào mùa Đông nhiệt độ có thể xuống tới 40°F hay 4.4°C cũng không sao miễn là khô ráo. Vào tháng 2, trồng lại với vật liệu mới. Cây non bắt đầu mọc ở dưới gốc thân già, có thể là 2-3 mầm một lúc.

Cây Thunia alba của tôi đến bây giờ vẫn còn sống sót nhưng nhỏ dần và không ra hoa vì nó bị bỏ lay, bỏ lóc 2-3 năm mà chủ nhân không thèm thay chậu. Hy vọng người chủ mới sẽ nuôi trồng đúng cách hơn và làm cho nó sinh sôi nẩy nở thành một khóm lớn.

Placentia 4-2010